Tętno, nazywane też pulsem, to rytmiczne falowanie ścian tętnic wywołane skurczami serca. U dorosłych prawidłowe tętno spoczynkowe zwykle wynosi 60–90 uderzeń na minutę, ale wynik trzeba oceniać z uwzględnieniem wieku, kondycji, leków i samopoczucia.
Czym jest tętno?
Podczas skurczu serce wypycha krew do tętnic. Przepływ krwi rozciąga ich ściany, tworząc falę, którą można wyczuć palcami. Tętno jest więc pośrednim wskaźnikiem pracy serca i stanu naczyń krwionośnych. Określenia „tętno” i „puls” oznaczają w praktyce to samo.
Prawidłowy puls powinien być zgodny z uderzeniami serca, miarowy i podobny po obu stronach ciała. Na jego wartość wpływają między innymi wysiłek, stres, temperatura ciała, nawodnienie, wiek, poziom wytrenowania oraz niektóre choroby i leki.
Jakie są prawidłowe wartości tętna?
Tętno spoczynkowe mierzy się po kilku minutach odpoczynku, a nie bezpośrednio po spacerze, treningu czy wejściu po schodach. Zakresy są orientacyjne. U dzieci serce pracuje szybciej niż u dorosłych, dlatego ich prawidłowe wartości są wyższe.
| Grupa wiekowa | Tętno spoczynkowe | Uderzenia na minutę |
|---|---|---|
| Noworodki | Zakres orientacyjny | 90–180 |
| Niemowlęta | Zakres orientacyjny | 80–150 |
| Dzieci 1–4 lata | Zakres orientacyjny | 80–130 |
| Dzieci 5–12 lat | Zakres orientacyjny | 70–110 |
| Młodzież 12–18 lat | Zakres orientacyjny | 60–100 |
| Dorośli | Najczęściej | 60–90 |
Pojedynczy wynik poza tabelą nie musi oznaczać choroby. Osoby regularnie uprawiające sporty wytrzymałościowe mogą mieć w spoczynku 40–50 uderzeń na minutę bez objawów chorobowych. Wolniejszy puls może pojawiać się także podczas snu. Znaczenie ma nie tylko liczba, lecz także to, czy wynik utrzymuje się, jest nową zmianą i czy towarzyszą mu dolegliwości.
Podczas aktywności fizycznej tętno rośnie. Przybliżone tętno maksymalne można oszacować wzorem 220 minus wiek, ale jest to jedynie ogólna orientacja, a nie indywidualna norma medyczna.
Jak zmierzyć tętno na nadgarstku?
Najprościej wykonać pomiar na tętnicy promieniowej, znajdującej się po stronie kciuka na wewnętrznej stronie nadgarstka. Do pomiaru użyj dwóch palców, nie kciuka, ponieważ jego własne tętnienie może utrudnić ocenę.
Postępuj w następujący sposób:
- Usiądź spokojnie i odpocznij przez kilka minut.
- Przyłóż palec wskazujący i środkowy do nadgarstka po stronie kciuka.
- Delikatnie wyczuj pulsowanie tętnicy, bez silnego uciskania.
- Licz uderzenia przez 30 sekund i pomnóż wynik przez 2 albo mierz przez pełną minutę.
- Zwróć uwagę także na regularność odstępów między uderzeniami.
Pomiar przez 60 sekund jest lepszy, gdy rytm wydaje się nierówny. Pulsoksymetr, ciśnieniomierz lub zegarek z funkcją pomiaru pulsu mogą ułatwić obserwację, ale ich wskazania nie zastępują badania lekarskiego. Nie uciskaj jednocześnie obu tętnic szyjnych. Samodzielny pomiar służy monitorowaniu, a nie rozpoznawaniu choroby.
Co oznacza zbyt wysokie lub zbyt niskie tętno?
U dorosłego w spoczynku za orientacyjną granicę przyspieszonego pulsu przyjmuje się ponad 100 uderzeń na minutę. Taki stan określa się jako tachykardię. Może być przejściową reakcją na wysiłek, stres, gorączkę lub odwodnienie, ale czasem wiąże się z zaburzeniami rytmu, niedokrwistością, nadczynnością tarczycy albo chorobami serca.
Tętno poniżej 60 uderzeń na minutę określa się jako bradykardię. U zdrowej, wytrenowanej osoby może być to naturalna adaptacja organizmu. U innych osób znaczenie mają między innymi przyjmowane leki, zaburzenia przewodzenia impulsów w sercu i choroby towarzyszące.
| Stan | Orientacyjna wartość w spoczynku | Przykładowe przyczyny |
|---|---|---|
| Tachykardia | Powyżej 100 uderzeń/min | Wysiłek, stres, gorączka, odwodnienie, zaburzenia rytmu |
| Bradykardia | Poniżej 60 uderzeń/min | Wytrenowanie, leki, zaburzenia przewodzenia, niektóre choroby |
| Tętno niemiarowe | Nierówne odstępy między uderzeniami | Możliwe zaburzenia rytmu, wymaga oceny w kontekście objawów |
Do konsultacji lekarskiej powinny skłonić zwłaszcza następujące objawy:
- ból lub ucisk w klatce piersiowej,
- duszność albo wyraźne pogorszenie tolerancji wysiłku,
- omdlenie, zasłabnięcie lub zaburzenia świadomości,
- silne zawroty głowy, nagłe kołatanie albo utrzymujący się nieregularny puls.
Nagły ból w klatce piersiowej, ciężka duszność, utrata przytomności lub gwałtowne pogorszenie stanu wymagają pilnej pomocy medycznej. Również nagły zanik tętna w kończynie, jej zblednięcie, drętwienie albo silny ból są wskazaniem do szybkiej oceny lekarskiej.
Jak interpretować wynik?
Tętno jest ważnym parametrem, ale nie stanowi samodzielnej diagnozy. Ten sam wynik może mieć inne znaczenie u dziecka, osoby starszej, sportowca, pacjenta z gorączką lub osoby przyjmującej leki wpływające na serce. Najbardziej użyteczne jest porównywanie pomiarów wykonywanych w podobnych warunkach i obserwowanie utrzymujących się zmian.
Jeśli nieprawidłowy wynik powtarza się w spoczynku, pojawił się bez wyraźnej przyczyny albo towarzyszą mu objawy, skontaktuj się z lekarzem. Może on ocenić puls, ciśnienie i rytm serca oraz zdecydować, czy potrzebne są dalsze badania.
Znajomość własnego tętna pomaga zauważyć zmiany, ale nie zastępuje badania lekarskiego. Liczy się zarówno wartość, jak i regularność pomiarów, sytuacja, w której je wykonano, oraz samopoczucie.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
